ઇંડિયાના ઇન્વેસ્ટર્સ બે માધ્યમનો થી સુપરીચિત છે - શેર્સ અને મ્યૂચુઅલ ફંડ્સ. મ્યૂચુઅલ ફંડ્સ ખરિદનારને ઘણી અડચણો આવે છે - જેવી કે મ્યૂચુઅલ ફંડ કંપની અથવા ડિસટ્રિબ્યુટર્સ નો સંપર્ક કરવો, ઓછામા ઓછુ ૬ મહિના વેચાણ ન કેરી શકવુ, મ્યૂચુઅલ ફંડ વેચતી વખતે થતો ખર્ચ (ઍગ્જ઼િટ લોડ્સ)્, વગેરે. આની સામે ફાયદો ઍ છે કે મ્યૂચુઅલ ફંડમાં પૈસા રોકીને તમે ઍક્ક્જ સૌદામા વિવિધ શેરોમાં ઇનવેસ્ટ કેરી શકો છો.

તો પછી ઍવુ કોઈ માધ્યમ છે કે જેમા શેર્સ અને મ્યૂચુઅલ ફંડ્સ બંનેના લાભ મડે? હાજી - ઍને 'ઍક્સચેંજ ટ્રેડેડ ફંડ' અથવા ટુંકમા 'ઈ. ટી. ઍફ' કહેવાય છે.

ઈ. ટી. ઍફ. ના પ્રમુખ લક્ષણો નીચે મુજબ છે:

• તમે ઈ. ટી. ઍફ. ને શેરની જેમજ તમારા બ્રોકરેજ આકૌન્ટમા ખરીદી અને વેંચી શકો છો.
$
• ઈ. ટી. ઍફ. નો ભાવ માર્કેટ ચાલુ હોય ત્યારે સતત બદલતો રહે છે, જ્યારે મ્યૂચુઅલ ફૂન્ડનો ભાવ માર્કેટ બંદ થયા પછી દિવસમા ઍક્કજ વખત બદલાય છે.
• ઈ. ટી. ઍફ.મા ઇનવેસ્ટ કરવા માટે તમને કોઈ મુતૂઅલ ફંડ કંપની કે ડિસટ્રિબ્યુટર્સ નો સંપર્ક કરી ફૉર્મ્સ ભરવાની ઝંઝટ કરવી પડતી નથી.
• જેમ તમારા ડિમેટ આક્કૌન્ટમા તમે ટી+૨ ના આધારે શેરની લે-વેચ કેરી શૅકો છો તેવિજ રીતે ઈ. ટી. ઍફ. ના પણ સૌદા કેરી શકો.

ઇંડિયામા આજ હાલમા 'બેંચમાર્ક ઍસેટ મેનેજમેન્ટ' કંપનીના ઈ. ટી. ઍફ. જાણીતા છે. તેઓ ૫ પ્રકારના ઈ. ટી. ઍફ. નૅશનલ સ્ટૉક ઍક્સચેંજ (ઍન. ઍસ. ઈ.) પર ઑફર કરે છે.

• નિફ્ટી બીજ઼ (Nifty BeES)

નિફ્ટી બીજ઼ ઈ. ટી. ઍફ. નો ભાવ હમેશા નિફ્ટી-૫૦ ઇંડેક્સના ભાવ ના દસમા ભાગનો હોય છે. ધારોકે નિફ્ટી-૫૦ ઇંડેક્સનો ભાવ ૩૦૦૦ હોય તો નિફ્ટી બીજ઼ નો ભાવ ૩૦૦ ની આસપાસ હોય. નિફ્ટી-૫૦ ઇંડેક્સના શેરોના ડિવિડન્ડ પ્રમાણે આ ઈ. ટી. ઍફ. પણ ડિવિડન્ડ આપે છે, ઍટલે ઍનો ભાવ ૩૦૦ થી સહેજ વધારે હોય.

• જૂનિયર બીજ઼ (Junior BeES)

જૂનિયર બીજ઼ ઈ. ટી. ઍફ. નો ભાવ હમેશા જુનિયર-૫૦ ઇંડેક્સના ભાવ ના સોમા ભાગનો હોય છે. ધારોકે જૂનિયર-૫૦ ઇંડેક્સનો ભાવ ૪૫૦૦ હોય તો જુનિયર બીજ઼ નો ભાવ ૪૫ ની આસપાસ હોય. જુનિયર-૫૦ ઇંડેક્સના શેરોના ડિવિડન્ડ પ્રમાણે આ ઈ. ટી. ઍફ. પણ ડિવિડન્ડ આપે છે, ઍટલે ઍનો ભાવ ૪૫ થી સહેજ વધારે હોય.

• બૅંક બીજ઼ (Bank BeES)

બૅંક બીજ઼ ઈ. ટી. ઍફ. નો ભાવ હમેશા બૅંક-નિફ્ટી ઇંડેક્સના ભાવ ના દસમા ભાગનો હોય છે. ધારોકે બૅંક-નિફ્ટી ઇંડેક્સનો ભાવ ૫૦૦૦ હોય તો બૅંક બીજ઼ નો ભાવ ૫૦૦ ની આસપાસ હોય. બૅંક-નિફ્ટી ઇંડેક્સના શેરોના ડિવિડન્ડ પ્રમાણે આ ઈ. ટી. ઍફ. પણ ડિવિડન્ડ આપે છે, ઍટલે ઍનો ભાવ ૫૦૦ થી સહેજ વધારે હોય.

• ગોલ્ડ બીજ઼ (Gold BeES)

ગોલ્ડ બીજ઼ ઈ. ટી. ઍફ. નો ભાવ હમેશા ઇંડિયામાના ઍ દિવસના ૧ ગ્રામ સોનાના ભાવ જેટલો હોય છે.

• લિક્વિડ બીજ઼ (Liquid BeES)

લિક્વિડ બીજ઼ ઍ. ટી. ઍફ. હમેશા શોર્ટ-ટર્મ (ટૂંકી મુદત) ના ગવર્નમેંટ સેક્યુરિટીસ (બૉંડ્સ) અને શોર્ટ-ટર્મ મની માર્કેટ સાધનોમા રોકાણ કરે છે. આ ઍ. ટી. ઍફ. નો મુખ્યા ઉદ્દેશ ઍ છે કે ઓછુ જોખમ લઈને પણ સેવિંગ્સ આકૌન્ટ કરતા વધારે વ્યાજ આપવુ. લિક્વિડ બીજ઼ નો ભાવ મુદ્દલ દરરોજ રૂ. ૧૦૦૦ ઉપર લાવવામા આવે છે, અને જે પણ વ્યાજ જમા થયુ હોય તે દૈનિક ધોરણે ડિવિડન્ડના રૂપમા ઇન્વેસ્ટોર્સને આપવામા આવે છે.

હકીકત ઍ છે કે મ્યૂચુઅલ ફનડ્જ઼્મા ઇન્વેસ્ટરસને જે વિવિધતા મડે છે તે ઈ. ટી. ઍફ. મા હજી ઉપલબ્ધ નથી. પરંતુ આટલી સેહેલાયી થી નિફ્ટી અથવા જૂનીયર ઇંડેક્સમા રોકાણ કરવા બીજો કોઈ માર્ગ પણ નથી. તેવિજ રીતે સોનામા રોકાણ કરવા માટે ઝવેરી પાસેથી સોનાના સિક્કા (કોઈનસ) અથવા લગડી (બિસ્કટ) રૂપ સોનૂ ખરીદવા કરતા ગોલ્ડ ઈ. ટી. ઍફ. ખરીદવામા ઘણુ ઓછુ વ્યવસ્થા ખર્ચ અને જોખમ હોય છે.